Gervigreind og íslenskt samfélag: Ísland setur sér áherslur

Ísland þarf ekki að vera í fremstu röð við þróun gervigreindar til að nýta hana vel, að mati starfshóps stjórnvalda. Tillögurnar 69 snúa að færni, íslenskunni og hinu opinbera.

Gervigreind hefur áhrif á það hvernig fólk vinnur, miðlar upplýsingum og nálgast þjónustu og þekkingu. Fyrir Ísland snýst áskorunin ekki aðeins um að taka tæknina í notkun, heldur einnig um að nýta hana samfélaginu til góða án þess að grafa undan trausti, færni fólks eða stöðu íslenskunnar.

Málið var meðal annars til umræðu þegar Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra ávarpaði allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna í september. Hún benti á að gervigreind auðveldaði framleiðslu sannfærandi rangfærslna og misnotkun upplýsinga í opinberri umræðu.

Þar birtist víðtækari áskorun sem stjórnvöld og almenningur standa frammi fyrir: hvernig má nýta kosti tækninnar án þess að missa sjónar á því hvaða upplýsingar eru áreiðanlegar?

Ísland setur sér áherslur í gervigreindarmálum

Þann 9. október birti íslenska ríkisstjórnin niðurstöður starfshóps sem fór yfir stefnu og aðgerðir stjórnvalda í málefnum gervigreindar.

Í skýrslunni Gervigreind til góðs eru lagðar fram 69 tillögur á tíu málefnasviðum. Ein meginniðurstaðan er sú að Ísland þurfi ekki að vera í fremstu röð við þróun gervigreindar til að geta orðið meðal þeirra bestu í að nýta tæknina með árangursríkum hætti.

Starfshópurinn leggur megináherslu á þrjú svið.

Í fyrsta lagi þarf að efla færni fólks og fræðslu um kosti og takmarkanir gervigreindar. Meðal tillagna eru landsrammi um notkun gervigreindar í skólum og mælingar á áhrifum tækninnar á vinnumarkaðinn.

Í öðru lagi er lögð áhersla á gervigreind á íslensku og á íslenskum forsendum. Þar er meðal annars horft til nýtingar íslenskra mál- og menningargagna í samstarfi við rétthafa og stuðnings við þróun og mat á íslenskum mállíkönum.

Í þriðja lagi er stefnt að markvissari innleiðingu gervigreindar hjá hinu opinbera. Tillögurnar fela meðal annars í sér aukna samhæfingu í upplýsingatækni ríkisins og betri skipulagningu opinberra gagna.

Ríkisstjórnin hefur samþykkt tillögu um að stofna stýrihóp ráðuneyta um málefni gervigreindar. Aðrar tillögur eru til frekari skoðunar og ekki er rétt að líta á þær allar sem samþykktar aðgerðir.

Áhrif á störf, menntun og framleiðni

Gervigreind getur hjálpað fyrirtækjum og stofnunum að sinna tilteknum verkefnum á skilvirkari hátt, auðveldað aðgang að upplýsingum og stutt við opinbera þjónustu. Ávinningurinn ræðst þó af því hvernig tæknin er innleidd, gæðum þeirra upplýsinga sem hún byggir á og færni fólksins sem notar hana.

Sum störf kunna að breytast þegar verkefni verða sjálfvirk, en jafnframt geta skapast ný verkefni og tækifæri. Tillaga starfshópsins um að mæla áhrif gervigreindar á vinnumarkaðinn undirstrikar mikilvægi þess að fylgjast með raunverulegri þróun fremur en að reiða sig eingöngu á spár.

Fyrir lítið málsamfélag eins og Ísland vaknar einnig sérstök spurning: munu gervigreindarkerfi skilja íslensku og þjóna íslenskum notendum jafnvel og fólki sem notar stærri tungumál?

Áreiðanleg íslensk máltækni getur auðveldað aðgengi að stafrænni þjónustu og hjálpað fyrirtækjum, stofnunum og einstaklingum að nýta tæknina án þess að þurfa ávallt að reiða sig á önnur tungumál.

Upplýsingar, traust og ábyrgð

Áskoranirnar snúast ekki aðeins um störf og menntun. Gervigreind getur búið til sannfærandi texta, myndir og hljóð sem fólk gæti talið raunverulegt efni. Slíkt efni getur verið notað til að villa um fyrir fólki, hafa áhrif á opinbera umræðu eða gera erfiðara að komast að því hvað gerðist í raun.

Nokkur einföld vinnubrögð geta hjálpað. Lesendur ættu að kanna uppruna fullyrðinga, leita til óháðra fréttamiðla, skoða frumheimildir þegar það er hægt og fara varlega í að deila efni sem ekki hefur verið staðfest.

Myndskeið eða ljósmynd sem virðist trúverðug er ekki endilega ósvikin. Á sama hátt þýðir notkun gervigreindar við gerð efnis ekki sjálfkrafa að upplýsingarnar séu rangar. Mikilvægt er að kanna hvort efnið sé rétt, hvernig það var búið til og hvort uppruni þess sé skýr.

Fréttamiðlar bera sérstaka ábyrgð á að greina á milli sannreyndra upplýsinga, túlkunar og myndskreytinga. Gervigreind getur nýst við textavinnslu, rannsóknir og aðgengi, en ábyrgðin á birtu efni hvílir áfram á útgefandanum.

Hvað gerist næst?

Nýleg skýrsla íslenska starfshópsins leggur grunn að frekari vinnu við menntun, íslenska máltækni, opinbera þjónustu og samfélagsleg áhrif gervigreindar. Niðurstaðan ræðst af því hvaða tillögur verða teknar áfram og hvernig þeim verður hrint í framkvæmd.

Fyrir almenning snúast lykilspurningarnar áfram um daglegt líf: hvernig breytir gervigreind störfum og námi, hvernig má greina villandi upplýsingar og hvernig tryggjum við að tæknin nýtist íslensku samfélagi?

Þessar spurningar verða sífellt mikilvægari eftir því sem gervigreind verður hluti af fleiri daglegum verkefnum. Markmiðið ætti að vera að nýta möguleika tækninnar af metnaði en jafnframt af ábyrgð og skýrum skilningi á takmörkunum hennar.

Heimildir

• Stjórnarráð Íslands: Ávarp á 81. allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, 26. september 2026
• Stjórnarráð Íslands: Skýrsla starfshóps um málefni gervigreindar, 9. október 2026
• Stjórnarráð Íslands: Aðgerðaáætlun Íslands um gervigreind 2025–2027

Ritstjórnarathugasemd — 30. október 2026: Greinin hefur verið uppfærð í ljósi skýrslu starfshópsins Gervigreind til góðs sem birt var 9. október 2026. Tillögurnar sem fjallað er um eru til skoðunar og ekki samþykktar aðgerðir stjórnvalda. Myndskreytingin er gerð með gervigreind fyrir Fréttir 24/7 og er ekki heimildarljósmynd.

Ábendingar, leiðréttingar eða fyrirspurnir: ritstjorn@frettir247.news

Meira úr flokknum Tækni

TÆKNI · GERVIGREINDGetur gervigreind hugsað eins og hæstaréttardómari? Tilraun bandarísks lagaskóla reynir á mörk tækninnar31. október 2026TÆKNI · GERVIGREINDNew Economy Forum: Hvernig gervigreind er að endurmóta hagkerfið, vinnumarkaðinn og stjórnsýsluna31. október 2026GERVIGREINDGervigreind gegn ofurgreind? Hver ræður ferðinni?