Utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Marco Rubio, heimsækir Ísland: Höfði vettvangur nýs kafla í samskiptum Íslands og Bandaríkjanna

Fjörutíu árum eftir að Ronald Reagan og Míkhaíl Gorbatsjov hittust í Reykjavík varð Höfði á ný vettvangur mikilvægs fundar fulltrúa Íslands og Bandaríkjanna þegar Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, heimsótti Ísland til viðræðna um öryggismál, viðskipti, orkumál og framtíð tvíhliða samskipta ríkjanna.

Þann 6. október 2026 heimsótti Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Reykjavík þar sem hann fundaði með Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra Íslands, í Höfða. Heimsóknin vakti á ný alþjóðlega athygli á mikilvægi Íslands í Norður-Atlantshafi og á norðurslóðum, en jafnframt gaf hún ríkjunum tækifæri til að ræða framtíð langvarandi samstarfs þeirra.

Staðsetning fundarins hafði sérstaka sögulega þýðingu. Í Höfða fór fram hinn frægi fundur Ronalds Reagan Bandaríkjaforseta og Míkhaíls Gorbatsjovs, leiðtoga Sovétríkjanna, dagana 11.–12. október 1986. Fjörutíu árum síðar gengu Rubio og Gunnarsdóttir um sama sögufræga hús áður en þau settust niður til tvíhliða viðræðna.

Heimsóknin var þó ekki aðeins táknræn vegna afmælisins. Viðræðurnar snerust meðal annars um varnarmál og öryggismál, efnahagssamstarf, fjárfestingar, endurnýjanlega orku, lyfjaiðnað og breytta stöðu alþjóðamála á norðurslóðum.

Hlýjar móttökur í Höfða

Rubio kom til Íslands 5. október, degi áður en opinber dagskrá hans hófst.

Í Höfða tók Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra á móti bandaríska ráðherranum og fylgdi honum um húsið. Þeim voru sýnd söguleg rými byggingarinnar, þar á meðal fundarherbergið og stólarnir sem tengjast leiðtogafundi Reagans og Gorbatsjovs árið 1986.

Að heimsókninni lokinni hófust tvíhliða viðræður þar sem fulltrúar beggja ríkja lögðu áherslu á mikilvægi þess að viðhalda og efla samskipti Íslands og Bandaríkjanna.

Á sameiginlegum blaðamannafundi síðar um morguninn þakkaði Gunnarsdóttir Rubio fyrir heimsóknina til Íslands og lýsti viðræðunum sem árangursríkum.

Hún dró fram langa sögu samskipta ríkjanna og benti meðal annars á að Bandaríkin hefðu verið fyrsta ríkið til að viðurkenna lýðveldið Ísland árið 1944. Bæði ríkin urðu stofnaðilar Atlantshafsbandalagsins árið 1949 og hafa átt með sér tvíhliða varnarsamning frá árinu 1951.

Hún lagði einnig áherslu á ábyrgð Íslands sem bandalagsríkis og hlutverk landsins við að tryggja öryggi í Norður-Atlantshafi og á norðurslóðum.

Rubio þakkaði Íslendingum sömuleiðis góðar móttökur og talaði hlýlega um landið og þjóðina.

Hann hrósaði náttúrufegurð Íslands, friðsælu samfélagi og endurnýjanlegum orkuauðlindum landsins og lýsti Íslandi sem mikilvægu samstarfsríki Bandaríkjanna.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra tekur þátt í viðræðunum

Að fundinum í Höfða loknum hélt Rubio að Safnahúsinu við Hverfisgötu í miðborg Reykjavíkur.

Þar hitti hann Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra, en Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra tók einnig þátt í fundinum.

Samkvæmt bandaríska utanríkisráðuneytinu snerust viðræðurnar meðal annars um möguleika á auknu efnahagssamstarfi, sérstaklega á sviði raforkuframleiðslu, tækni og lyfjaiðnaðar. Ríkin ítrekuðu jafnframt mikilvægi varnarsamstarfsins.

Íslensk stjórnvöld bentu á að Bandaríkin væru stærsta einstaka viðskiptaland Íslands og lögðu áherslu á tækifæri til aukinna fjárfestinga og viðskiptasamstarfs.

Fyrir Ísland eru viðræðurnar sérstaklega mikilvægar á sviðum þar sem landið hefur byggt upp sérþekkingu, meðal annars í jarðhitanýtingu, líftækni, sjávarútvegi og innviðum.

Rubio sagði að ríkin myndu vinna að því að finna fjárfestingartækifæri fyrir fyrirtæki beggja vegna Atlantshafsins.

Hann nefndi jafnframt möguleikann á að leiða saman bandarísk fyrirtæki til að kanna fjárfestingartækifæri á Íslandi og skoða um leið möguleika íslenskra fyrirtækja í Bandaríkjunum.

Öryggismál og vaxandi mikilvægi norðurslóða

Öryggissamstarf var eitt af meginviðfangsefnum heimsóknar Rubio.

Ísland er landfræðilega mikilvægt vegna staðsetningar sinnar á milli Norður-Ameríku og Evrópu, skammt frá svokölluðu GIUK-hliði, sem er hernaðarlega mikilvæg siglingaleið á Norður-Atlantshafi.

Þótt Ísland hafi ekki hefðbundinn fastan her er landið aðili að NATO og leggur sitt af mörkum til sameiginlegra varna með landfræðilegri stöðu sinni, innviðum, aðstöðu og samstarfi við bandalagsríki.

Rubio lagði áherslu á að norðurslóðir og Norður-Atlantshaf hefðu fengið sífellt meira vægi í alþjóðlegum öryggismálum.

Hann sagði að svæðið hefði fengið minni athygli síðustu tvo áratugi en breytt staða alþjóðamála hefði nú beint sjónum á ný að hernaðarlegu og pólitísku mikilvægi þess.

Hann ræddi einnig mikilvægi áframhaldandi samstarfs NATO-ríkja sem starfa á íslensku yfirráðasvæði og lýsti fælingarmætti varnarsamstarfs sem leið til að koma í veg fyrir átök fremur en að stuðla að þeim.

Heimsóknin fór fram á 75 ára afmælisári tvíhliða varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna, sem undirritaður var árið 1951.

Rubio vísaði einnig til heræfingarinnar Northern Viking 2026, sem fór fram í mánuðinum á undan og þar sem meira en 1.200 bandarískir hermenn tóku þátt ásamt herliði bandalagsríkja.

Bæði ríkin lýstu yfir vilja til að viðhalda nánu samstarfi um öryggismál á svæðinu.

Grænland og alþjóðasamskipti

Viðræðurnar um norðurslóðir náðu einnig til víðara geopólitísks samhengis í kringum Grænland.

Gunnarsdóttir og Rubio ræddu nýlegt samkomulag eða skilning sem náðst hafði í samskiptum Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur og töldu bæði mikilvægt fyrir stöðugleika á svæðinu.

Málið hefur sérstaka þýðingu fyrir Ísland þar sem þróunin í Grænlandi hefur bein áhrif á öryggisumhverfi Norður-Atlantshafsins í heild.

Ráðherrarnir ræddu einnig áframhaldandi innrás Rússlands í Úkraínu, stöðuna í Mið-Austurlöndum og samskipti við Kína.

Annað viðkvæmt mál kom upp á blaðamannafundinum þegar Rubio var spurður um umdeilt kort sem Donald Trump Bandaríkjaforseti hafði birt á samfélagsmiðlum og sýndi bandarískt yfirráðasvæði ná yfir Grænland og Ísland.

Spurningin kom í kjölfar fyrri áhyggna sem íslensk stjórnvöld höfðu lýst vegna málsins.

Rubio kaus að beina ekki athyglinni að færslum á samfélagsmiðlum og sagði tilgang heimsóknarinnar vera að ræða framtíðina. Gunnarsdóttir gaf til kynna að málið hefði þegar verið rætt og að Ísland horfði fram á veginn í samskiptum sínum við Bandaríkin.

Þessi orðaskipti sýndu að þótt jákvæður tónn hafi einkennt heimsóknina eru einnig viðkvæm diplómatísk mál sem Ísland þarf að takast á við sem sjálfstætt ríki og aðildarríki NATO.

Frá diplómatískum fundum til Keflavíkurflugvallar

Að loknum fundum sínum með íslenskum stjórnvöldum heimsótti Rubio bandaríska sendiráðið í Reykjavík þar sem hann hitti starfsfólk sendiráðsins og fjölskyldur þess.

Dagskráin hélt síðan áfram til Keflavíkur þar sem hann heimsótti öryggissvæðið, kynnti sér aðstöðu og hitti bandarískt herlið sem dvelur á Íslandi.

Í heimsókninni fékk hann kynningu um borð í P-8 Poseidon-flugvél, sem er eftirlitsflugvél ætluð meðal annars til hafvöktunar og kafbátaleitar.

Heimsóknin til Keflavíkur tengdi þannig saman diplómatísku viðræðurnar í Reykjavík og það varnarsamstarf sem lengi hefur verið mikilvægur þáttur í samskiptum Íslands og Bandaríkjanna.

Rubio hélt frá Íslandi um hádegisbil 6. október og hélt áfram víðtækari diplómatískri ferð sinni um Evrópu.

Efnahagssamstarf umfram varnarmál

Þótt öryggismál hafi fengið mikla alþjóðlega athygli í tengslum við heimsóknina var efnahagssamstarf einnig mikilvægt umræðuefni.

Endurnýjanlegar orkuauðlindir Íslands og sérþekking landsins á jarðhitatækni skapa möguleika á samstarfi við bandarísk fyrirtæki.

Viðræðurnar náðu einnig til gagnavera, líftækni, lyfjaiðnaðar, stafrænna innviða og annarra möguleika á fjárfestingum.

Eitt af áþreifanlegri viðfangsefnum fundanna snerist um lyfjaframleiðslu.

Gunnarsdóttir sagði að Ísland hefði um nokkurt skeið unnið að því að ná samkomulagi um gagnkvæmar úttektir á lyfjaframleiðslu og að vinna við slíkt fyrirkomulag myndi nú halda áfram.

Slíkt samstarf gæti styrkt viðskiptatengsl ríkjanna og skapað ný tækifæri fyrir fyrirtæki sem starfa á báðum mörkuðum.

Fyrir Ísland, þar sem efnahagslífið er nátengt alþjóðaviðskiptum, fjárfestingum og aðgangi að erlendum mörkuðum, er efling efnahagstengsla við Bandaríkin áfram mikilvægt markmið.

Höfði og 40 ára afmæli leiðtogafundarins í Reykjavík

Heimsókn Rubio fór fram aðeins nokkrum dögum fyrir 40 ára afmæli hins sögulega leiðtogafundar í Reykjavík.

Dagana 11. og 12. október 1986 hittust Ronald Reagan og Míkhaíl Gorbatsjov í Höfða á einum mikilvægasta tímabili kalda stríðsins.

Þótt leiðtogarnir næðu ekki heildstæðu samkomulagi lögðu viðræðurnar grunn að þeim aðstæðum sem síðar leiddu til INF-samningsins um meðaldrægar kjarnorkueldflaugar, sem undirritaður var í Washington í desember 1987.

Samningurinn leiddi til þess að heilum flokki kjarnorku- og hefðbundinna eldflauga sem skotið var frá landi var eytt.

Afmælisins var minnst í Reykjavík með dagskrá opinberra viðburða og sögulegrar fræðslu. Höfði var opnaður gestum 10. október og gaf almenningi þannig tækifæri til að kynna sér húsið sem tengist leiðtogafundinum. Einnig var haldin friðarráðstefna í Hörpu 12. október sem hluti af afmælisdagskránni.

Endurkoma bandarísks utanríkisráðherra í Höfða á þessum tímamótum gaf húsinu á ný aukna diplómatíska þýðingu.

Árið 1986 hittust þar tveir leiðtogar sem vildu draga úr hættunni á kjarnorkuátökum. Árið 2026 snerust viðræðurnar um allt annað alþjóðlegt umhverfi þar sem öryggi norðurslóða, samstarf innan NATO, efnahagslegir hagsmunir og samskipti stórvelda voru í forgrunni.

Staða Íslands í breyttu alþjóðlegu umhverfi

Heimsókn Rubio sýndi að Ísland gegnir áfram mikilvægu hlutverki í utanríkis- og öryggisstefnu Bandaríkjanna.

Landfræðileg staða Íslands, aðild þess að NATO, varnarsamningurinn við Bandaríkin og orkuauðlindir landsins veita því mikilvægi sem nær langt út fyrir smæð þjóðarinnar.

Fyrir Ísland er mikilvægt að viðhalda sterkum tengslum við Bandaríkin, en jafnframt að tryggja að samstarfið byggist á samtali, gagnkvæmri virðingu og íslenskri ákvarðanatöku.

Viðræðurnar í Reykjavík endurspegluðu yfirlýstan vilja beggja ríkja til að efla samstarf sitt, ekki aðeins á sviði varnar- og öryggismála heldur einnig í viðskiptum, tækni og fjárfestingum.

Fjörutíu árum eftir að Höfði varð vettvangur sögulegrar tilraunar til að breyta samskiptum tveggja stórvelda sem stóðu hvort gegn öðru var húsið á ný vettvangur samtals um alþjóðlegt öryggi og framtíð svæðisins.

Aðstæður hafa breyst verulega frá árinu 1986. Landfræðileg staða Íslands og samskipti þess við alþjóðlega samstarfsaðila halda þó áfram að setja landið í mikilvæga stöðu í þróun mála á Norður-Atlantshafi.

Fyrir ríki sem hefur ekki hefðbundinn her eru traust bandalög, vernd fullveldisins og virk þátttaka í alþjóðasamstarfi áfram grundvallarþættir í utanríkisstefnu þess.

Heimsókn Marco Rubio beindi athyglinni á ný að þessum viðfangsefnum í Höfða og tengdi saman diplómatíska sögu Íslands og þær áskoranir og tækifæri sem blasa við í samtímanum.

Heimildir

• Utanríkisráðuneyti Íslands – Fundur utanríkisráðherra með Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna
• Stjórnarráð Íslands – Góðir fundir með utanríkisráðherra Bandaríkjanna
• Stjórnarráð Íslands – Fréttamannafundur Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og Marco Rubio, 6. október 2026
• RÚV – Marco Rubio á Íslandi, 6. október 2026
• Reuters – Rubio segir Ísland mikilvægt fyrir öryggi Norður-Atlantshafs

Ritstjórnarathugasemd — 30. október 2026: Greinin hefur verið endurskoðuð verulega til að veita ítarlegri og heildstæðari umfjöllun um atburðina í kringum heimsókn Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, til Íslands í október 2026. Í upphaflegri útgáfu greinarinnar var megináherslan lögð á sögulega þýðingu Höfða og leiðtogafund Ronalds Reagan og Míkhaíls Gorbatsjov árið 1986. Þótt sú saga sé mikilvægur hluti af samhengi málsins fjallaði greinin ekki nægilega um þá atburði líðandi stundar sem áttu að vera í forgrunni, þar á meðal opinberar móttökur, diplómatíska fundi, yfirlýsingar ráðamanna, viðræður íslenskra og bandarískra fulltrúa og aðra dagskrárliði í tengslum við heimsóknina. Með endurskoðuninni er leitast við að bæta úr þessum annmörkum og færa sjálfa diplómatísku heimsóknina aftur í miðpunkt umfjöllunarinnar, án þess að missa sjónar á þeirri sögulegu arfleifð sem gefur Höfða alþjóðlega þýðingu. Við teljum að lesendur eigi skilið bæði sögulegt samhengi og skýra frásögn af því sem raunverulega átti sér stað. Markmiðið með uppfærslunni er að veita heildstæðari mynd af heimsókninni og mikilvægi hennar. Nákvæmni, jafnvægi og vönduð fréttamennska eru grundvallaratriði í okkar starfi og við lítum á markvissar leiðréttingar og endurbætur sem mikilvægan þátt í ábyrgri blaðamennsku. Umfjöllunin byggir á opinberum yfirlýsingum íslenskra stjórnvalda, bandaríska utanríkisráðuneytisins og fréttaflutningi viðurkenndra fjölmiðla. Ekki er fullyrt að Fréttir 24/7 hafi haft sjálfstæðan aðgang að lokuðum diplómatískum fundum.

Ábendingar, leiðréttingar eða fyrirspurnir: ritstjorn@frettir247.news

Meira úr flokknum Ísland

INNLENT · AGSÍsland talar fyrir átta þjóðir: Ásgeir Jónsson kynnti sameiginlega afstöðu Norðurlanda og Eystrasaltsríkja hjá AGS31. október 2026INNLENT · ELDGOSKyrrt á yfirborðinu – en kvika heldur áfram að safnast undir Reykjanesi30. október 2026INNLENT · FRÉTTIRRafmagnsleysi í Laugarási – viðgerðarmenn leituðu að bilun14. október 2026